Í dag, 17. maí, er alþjóðlegur dagur gegn hómó- og transfóbíu. Þá má spyrja: þarf virkilega sérstakan dag til þess að tala gegn hómófóbíu og/eða transfóbíú? Og hvað þýða eiginlega þessi orð?
Nú þegar vorar í lofti og birtan eykst með degi hverjum er viðeigandi að líta yfir veturinn og viðfangsefni stjórnar Samtakanna ’78 síðustu mánuði.  Eitt af megin viðfangsefnum okkar er að berjast gegn fordómum í garð hinsegin fólks og við höfum þó nokkrum sinnum þurft að taka okkur penna í hönd og svara fordómum í okkar garð. Í vetur hefur mikið verið talað um tjáningarfrelsi og rétt fólks til þess að tjá skoðanir sínar – sérstaklega rétt öfgatrúarmanna til þess að láta ítrekað í ljósi neikvæðar og hatursfullar skoðanir á hinsegin fólki. Ég lít svo á að allir hafi rétt til skoðana sinna og að fá að tjá þær. Þegar aðili notar hins vegar hvert tækifæri sem gefst til þess að ausa neikvæðni og hatri yfir ákveðinn þjóðfélagshóp erum við komin út fyrir það sem getur kallast tjáningarfrelsi. Þá er viðkomandi farinn að stunda hreinan hatursáróður, hómófóbíu eða transfóbíu.

Í orðabók eru þessi hugtök skilgreind sem

Ingvi Hrafn Jónsson gerði á mánudag tilraun til þess að gera lítið úr Guðmundi Steingrímssyni alþingismanni vegna frétta af úrsögn þingmannsins úr Framsóknarflokknum.

„Guðmundur Steingrímsson hefur, alveg frá því hann gekk í Framsóknarflokkinn, verið hommi. Framsóknarhommi. Hann er í flokknum, en er ekki framsóknarmaður; hann er krati ef eitthvað er…" sagði Ingvi Hrafn í útvarpsviðtali á Bylgjunni.

Paul-Michel Foucault fæddist 15. október 1926 í Poitiers í Frakklandi. Hann var heimspekingur og kenningasmiður um hugmyndasögu og félagsfræði. Hann kenndi það sem hann kallaði „sögu hugsunarkerfa“ (fr. Histoire des systèmes de pensée) við Collège de France og síðar við háskólann í Buffalo og Kaliforníuháskóla í Berkeley.

Navi Pillay Mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna skrifar:
 
Seth Walsh var þrettán ára gamall þegar hann hengdi sig í garði heimilis sins í Tehachapi í Kaliforníu í síðasta mánuði. Hann hafði mátt sæta þola stríðni og árásir sökum kynhneigðar sinnar bæði í skólanum og hverfinu.  Hann var í hópi sex táninga í Bandaríkjunum sem sviptu sig lífi í september vegna ágengni hatursmanna samkynhneigðra.   

Einu sinni var ég ein í heiminum, kannski ekki alein því ég vissi af fólki þarna úti, en samt alein því fólkið þarna úti var svo fjarlægt. Ég minnist þess er ég á unglingsárunum heyrði fyrst af breskum sjómanni sem hafði farið í gegnum aðgerðarferli í Marokkó og orðið kona, að ég öfundaði hana útaf lífinu því sjálf átti ég í mikilli tilfinningabaráttu. Ég hafði sjálf alist upp með konu inni í mér og þorði ekki fyrir mitt litla líf að segja neinum frá tilfinningunum mínum.  

Erindi eftir Önnu Kristjánsdóttur flutt í Háskóla Íslands Íslands 16. nóvember 2009.   

Í mánuðinum sem leið vakti það töluverða athygli vestan hafs að Barack Obama Bandaríkjaforseti ítrekaði gefin kosningaloforð sín um að afnema kindarlega lagasetningu Bills Clintons forvera síns frá 1993 sem mismunar samkynhneigðu fólki að þjóna í Bandaríkjaher, flota, flugher og landhelgisgæslu. Orðin „ég mun afnema Don‘t ask, don‘t tell, því lofa ég ykkur“ lét Obama forseti falla í formlegu boði hjá einu af réttindabaráttufélögum samkynhneigðra þar vestra, hinu sk. Human Rights Campaign kvöldið fyrir mikla kröfugöngu trans, sam- og tvíkynhneigðs fólks í höfuðborginni Washington, D.C. þann 11. október síðastliðinn.

Ratað á réttan stað

„Ég hélt ég yrði allan daginn að finna þetta!“ var haft eftir einni samkynhneigðri miðbæjarrottunni þegar hún skilaði sér loks á 31 árs afmælishátíð Samtakanna 78 laugardaginn 27. júní síðastliðinn. Vel eftir áætlaðan opnunartíma hátíðarinnar. Hátíðin var til tilbreytingar haldin utandyra, í fallegu rjóðri í Fjölskyldu- og húsdýragarðinum og var viðkomandi miðbæjarrotta ekki ein um að vera lengi að finna hátíðarsvæðið.

Góðu áheyrendur. Ég er transkona en ég er engu að síður kona, rétt eins og t.d. svartar konur eru konur.
Ég skil orðið kynvitund þannig að það á við djúpstæða innri tilfinningu sérhverrar manneskju og einstaklingsbundna upplifun hennar á kyni, sem getur samsvarað eða verið andstæð því kyni sem hún var talin hafa við fæðingu. Eitt af vandamálum transfólks á Íslandi, hefur verið að við höfum ekki átt íslensk orð yfir þessi hugtök sem eru vel þekkt í öðrum tungumálum.

Samtökin ’78 hafa á undanförnum 30 árum unnið ötullega að því að rjúfa þögnina og skapa hinsegin fólki vettvang þar sem virðing er borin fyrir margbreytileikanum. Virðing fyrir því að hommar, lesbíur, tvíkynhneigðir og transgender fólk fái að vera til á sínum eigin forsendum en ekki á forsendum annarra.

Gwen Haworth kvikmyndagerðarmaður frumsýnir á Íslandi kvikmynd sína - Hún er strákur sem ég þekkti – á laugardaginn 27. september 2008. Þetta er mjög náin og persónuleg lýsing á breytingaskeiði hennar úr karlkyns í kvenkyns (en: male to female skst. MTF) þar sem hún beinir myndavélinni að sér sjálfri og fær fjölskyldu og vini til að tjá sig.

Í 30 ár hafa Samtökin ’78 unnið að bættum réttindum homma og lesbía á Íslandi með eftirtektarverðum árangri. Viðhorf hafa breyst og lagalegri mismunun nánast verið eytt. Breyttar aðstæður í þjóðfélaginu kalla á breyttar áherslur í starfi Samtakanna ‘78.

Helgina 24. – 25. nóvember 2007 sótti ég þing þýsku foreldrasamtakanna BEFAH (www.befah.de), sem haldið var í Hamborg. Foreldrasamtökin voru að halda upp á 10 ára afmæli sitt, en félög í ýmsum borgum Þýskalands eru eldri, það elsta einmitt í Hamborg og var að fagna 25 ára afmæli sínu.

Eftirspurn eftir fræðslu í grunnskólum og framhaldsskólum  hefur verið mjög lífleg í vetur og hafa krakkarnir í jafningjafræðsluhópnum ekki getað annað eftirspurn. Það er auðvitað bagalegt að geta ekki komið í alla skólanna sem óska eftir fræðslu frá okkur en líka hið besta mál að jafningjarnir skuli vera svona vinsælir. Samtökin´78 hafa staðið fyrir fræðslufundum síðan árið 1979 og hafa heimsóknir í skóla og félagsmiðstöðvar áunnið sér fastan sess í starfi þeirra.

Á aðalfundi félagsins í lok mars var tekin sú ákvörðun að breyta nafninu til frambúðar, úr FSS yfir í Q. Kom þessi breyting í kjölfar endurskilgreiningar á undirtitli félagsins nokkrum mánuðum fyrr, úr ,,félagi samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og trans stúdenta” í ,,félag hinsegin stúdenta”.

Fyrir sólardýrkendur og alla áhugamenn um spænska menningu var það mikið gleðiefni þegar Iceland Express hóf í lok síðasta árs reglulegt áætlunarflug til Barcelona á Spáni. Allt í kringum borgina er nefnilega að finna mikinn fjölda spennandi áfangastaða til að eyða sumarleyfinu.

Í 30 ár hafa Samtökin ’78 unnið að bættum réttindum homma og lesbía á Íslandi með eftirtektarverðum árangri. Breyttar aðstæður í þjóðfélaginu kalla á breyttar áherslur í starfi Samtakanna ‘78. Þessar áherslur koma meðal annars skýrt fram í fræðslustarfi félagsins og í áherslum í réttindabaráttu svo fátt eitt sé nefnt.

Félagsráðgjöf Samtakanna ’78 hefur verið starfrækt í nokkur ár en hjá  félaginu starfa tveir félagsráðgjafar, þær Anni Haugen og Guðbjörg Ottósdóttir. Ráðgjöfin en mikilvæg þjónusta við þá sem eru að „koma út“ sem samkynhneigðir einstaklingar en ekki síður  fyrir foreldra og aðstandendur sem leita svara við þeim ótal spurningum sem vakna þegar einhver nákominn kemur út úr skápnum. 

Réttarstaða og félagsleg staða transgender fólks á Íslandi er afar veik og óljós. Á Íslandi eru engin sérstök lög í gildi um málefni transgender fólks líkt og í mörgum nágrannalanda okkar og margar hindranir sem standa í vegi fyrir lagalegri viðurkenningu og læknisfræðilegri meðferð.

Þann 3. nóvember 2007 var haldið málþing um lýðheilsu í ráðstefnusal Lauga í Laugardal.  Á málþinginu var lýðheilsa rædd frá ýmsum hliðum en lýðheilsa snýr að því að viðhalda og bæta heilsu, líðan og aðstæður þjóða og þjóðfélagshópa með almennri heilsuvernd,  heilbrigðisþjónustu, heilsueflingu, rannsóknum og samfélagslegri ábyrgð.

Ég byrjaði sem fræðslustjóri Samtakanna´78 í ágústlok á síðasta ári og tíminn hefur algjörlega flogið af stað!. Í stuttu máli þá snýst stór hluti af mínu starfi um að efla fræðslu um samkynhneigð í grunnskólum Reykjavíkur í samstarfi við Menntasvið Reykjavíkurborgar og FAS. Þá er ekki einungis átt við fræðslu til krakkana heldur aðallega til kennara og starfsfólks grunnskólanna.

Árið 1985 var þingsályktunartillaga um afnám misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki í fyrsta sinn borin fram á Alþingi. Tillögunni var vísað til allsherjarnefndar þar sem hún dagaði uppi. Skriður komst ekki á málið fyrr en sjö árum síðar þegar Ingibjörg Sólrún Gísladóttir þá þingmaður Kvennalistans bar það óbreytt upp að nýju í félagi við Össur Skarphéðinsson, Ólaf Þ. Þórðarson, Guðrúnu Helgadóttur og Einar Kr. Guðfinnsson.

Nicuragua mun brátt fella úr gildi lög sem banna mök fólks af sama kyni, en við slíku "broti" hefur legið allt að þriggja ára fangelsi. Skemmst er að minnast þess að Verndarvættirnar, undir alþjóðlegri forystu Amnesty International, beindu spjótum sínum sérstaklega að Nicaragua nú á haustdögum fyrir að ganga gegn ýmsum ákvæðum í alþjóða mannréttindalögum. Vættirnar gengu í þessu augnamiði á fund Margrétar S.Björnsdóttur ræðikonu Nicaragua á Íslandi, afhentu henni mómælaskjal til þarlendra stjórnvalda og kröfðust afnáms sódómalaganna.

Það verður fróðlegt að vita hvaða augum fólk lítur á samþykkt Kirkjuþings árið 2007 um aðildarrétt að hjónabandi eftir svona 20-30 ár. Ég er að hugsa um að stofna veðbanka um það hvort samþykktin verður talin bera vott um þröngsýni og íhaldssemi genginna kynslóða (sem ég veðja á) eða óþolandi frjálslyndi fólks sem misskildi kristna kenningu eða var sama um hana.

Í umræðu um kynhlutlausa hjónabandslöggjöf á Íslandi og hlutverk kirkju í hjónavígslu hefur borið á að vísað er til hinnar svokölluðu „sænsku leiðar” sem hugsanlegri lausn á óeiningu innan íslenskrar þjóðkirkju hvað varðar aðkomu hennar að hjónabandi/staðfestri samvist samkynhneigðra. En hver er þessi „sænska leið” og hvað er að gerast í umræðunni um kynhlutlaust hjónaband og aðkomu kirkjunnar að því í Svíþjóð?

Hagfræðin lætur sig margt varða.  Fræðigrein sem fjallar um skort efnislegra gæða og það val sem hlýst í kjölfarið getur t.d. varpað ljósi á ýmsa hagræna þætti kynhegðunar.  Kynhegðun er auðvitað ekki annað en ein af mörgum breytum sem hefur áhrif á einstaklinga og þátttöku þeirra í efnahags- og atvinnulífi.  Slík breyta og áhrif hennar eru spennandi rannsóknarefni.  Spurningar eins og hvaða áhrif kynhneigð hafi á menntun, laun, fjölskyldumynstur o.s.frv. koma óhjákvæmilega í hugann. 

Eftir að ný stjórn Samtakanna 78 tók til starfa á vordögum, var hafist handa við að móta alþjóðastarf félagsins og hefur nýr stjórnarmaður, Hilmar Magnússon haft umsjón með þessum þætti starfseminnar. Fljótlega var hafist handa við að móta stefnu í málaflokknum og í lok apríl voru á trúnaðarráðsfundi kynntar tillögur að markmiðum og aðgerðum. Í því skyni var gefið út lítið rit er fékk nafnið „Hinsegin útrás mannréttinda.“

Þó ýmislegt bendi til aukins umburðarlyndis verður hinsegin fólk fyrir aðkasti og fordómum vegna kynhneigðar sinnar hér á landi. Neikvæð viðhorf og fordómar eru í skólum eins og í samfélaginu almennt. Sem dæmi um hvernig þessir fordómar birtast má nefna að orð yfir samkynhneigð eru vinsæl skammaryrði meðal nemenda.

Vopnuð giftingarhring og háum hugsjónum marserar Kanako Otsuji inn á þing í Japan þessa dagana og er þar með fyrsti opinberlega samkynhneigði þingmaður landsins. Markmið hennar er aðeins eitt: Að breyta gangi sögunnar. Fyrr í sumar giftist Kanako unnustu sinni til fjögurra ára, Maki Kimura, á Gay Pride hátíð í Nagoya, Japan.

Hlutverk talsmanns neytenda er þríþætt - áhrif til úrbóta, varðstaða um hagsmuni og réttindi neytenda og kynning á réttarreglum sem varða neytendur sérstaklega. Í tilefni Hinsegin daga vil ég kynna stuttlega réttarreglur sem tengjast mismunun vegna kynhneigðar eða annarra ómálefnalegra ástæðna.

Kæru hátíðargestir.

Það er alla daga gott að vera gay. Mér liggur við að segja að það sé einstakt lán alla daga árið um kring. En í dag er það ekki bara gott, það er miklu betra en gott.

Herra forsætisráðherra Geir H. Haarde, Frú Vigdís Finnbogadóttir, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson Borgarstjóri og aðrir hátíðargestir. Kæru vinir! Til hamingju með daginn! Til hamingju með þau lög sem taka gildi í dag og þennan mikilvæga áfanga í átt að jafnrétti til handa samkynhneigðum. Til hamingju Íslendingar með að búa í þjóðfélagi sem lætur jafnrétti sig máli skipta.

Þeir menn sem geta börn í frillulífi gjaldi átján álnir hvort um sig að fyrstu barneign. En sex aura að annarri barneign. Að þriðja barni tólf aura hvort um sig. Að fjórðu barneign þrjár merkur hvort u m sig og fariaf fjórðunginum. Kunni þau í fimmta sinn brotleg að verða sín á millumað fimmta barni missi húðina eður eigist. Skal presturinn til skyldur uppá síns embættis vegna og svo sýslumaðurinn uppá síns valds vegna,slíka menn harðlega að áminna, að þau af láti þvílíkum óheyrilegumlifnaði og lifi með öngu móti í slíkum opinberlegum hneykslunum. (Úr Stóradómi 1564.)

Mjög er um tregt tungu að hræra, sagði Egill Skallagrímsson í sorg sinni.  Og í dag er mér tregt tunguna að hræra. Skilaboðin frá Prestastefnu á Húsavík eru vonbrigði.  Við prestar getum haldið því fram að mikilvægum áfanga hafi verið náð með því að samþykkja að blessa staðfesta samvist og viðurkenna að Biblíunni sé ekki hægt að halda á lofti til að tefja réttindabaráttu samkynhneigðra.  En þetta snýr eingöngu að prestastéttinni. 

Undanfarið hefur mátt merkja aukningu ofbeldis í garð homma og þeirra sem taldir eru hommar sem og transgender einstaklinga. Sum af þessum málum hafa ratað í fjölmiðla á meðan önnur hafa ekki farið eins hátt en borist til heyrna forsvarsmanna Samtakanna ´78 eftir öðrum leiðum. Eitt alvarlegasta afbrotið átti sér stað sl. sumar þegar 16 ára piltur gerði tilraun til þess að myrða 25 ára karlmann sem hann hafði stofnað til kynna við á spjallrás fyrir homma.

Í Viktoríufylki í Ástralíu stendur til að setja ný lög um bætt réttindi samkynhneigðra para ef frumvarp þess efnis verður samþykkt hjá þinginu. Sem stendur eru ekki til nein lög um staðfesta samvist (domestic partner registration) samkynhneigðra í Viktoríufylki frekar en í öðrum fylkjum Ástralíu utan einu, en Ástralía er heldur aftarlega á merinni hvað varðar réttindi samkynhneigðra almennt.

Á undanförnum vikum hafa fulltrúar Biskupsstofu kynnt í nokkrum sóknum landsins tvær álitsgerðir sem lúta að staðfestingu samvistar samkynhneigðra og blessun staðfestrar samvistar hjá prestum Þjóðkirkjunnar. Annars vegar ályktun kenningarnefndar Þjóðkirkjan og staðfest samvist og hins vegar Blessun staðfestrar samvistar og eru þær gefnar út í tveimur bæklingum af Biskupsstofu.

Kvöld eitt fyrir um 25 árum stóð ég í biðröð til að komast inn í Óðal, sem þá var einn af helstu skemmtistöðum borgarinnar. Með mér í för var kærastinn minn, síðar eiginmaður. Næstir á eftir okkur í röðinni voru þáverandi formaður Samtakanna ’78 og sambýlismaður hans. Eftir um hálftíma tíðindalausa bið var röðin komin að okkur að vera hleypt inn.